اسماعيل ، مسلمانان با آلتى شبيه به توپ بر سر شهر آهن و آتش باريدند . در نبرد وادى لكه ( ريوسليتو ) هم در سال 1340 م / 740 ه و نيز در دفاع از جزيرة الخضراء در سال 1342 م / 742 ه يعنى در عصر سلطان ابو الحجاج يوسف مسلمانان را چنين سلاحى بوده است . از وصف آنها برمىآيد كه نوع ساده‌اى از توپ بوده است كه درون آن را از آهن و سنگ و بعضى مواد آتش‌زاى مىانباشته‌اند ، كه در گذشته اساس حراقات يا انفاط شرقى بوده است . بعيد هم نيست كه مسلمانان اندلس در اين عصر به راز باروت قبل از آنكه كشيش آلمانى بر تولد شوارتس در اواسط قرن چهاردهم به آن پى ببرد پى برده باشند . قول راجح اين است كه مسيحيان اسپانيا ساختن اين سلاح را از مسلمانان اندلس آموخته‌اند و با گذشت زمان در به كار بردن آن مهارت حاصل كرده‌اند . چون مملكت غرناطه از حيث نيروى دفاعى ناتوان شد بويژه پس از آنكه شهرهاى صنعتى خود را از دست داد نتوانست در جنگهاى خود از اين گونه سلاح استفاده كند ، يا اندك و محدود استفاده مىكرد . ولى قشتاليان از آن به حد وفور در اختيار داشته‌اند و به هنگام حمله به شهرها و دژهاى اسلامى آنها را زير ضربات « انفاط » مىگرفته‌اند . در روايات غربى آمده است كه پادشاه قشتاله به ساختن سلاحهاى آتشين ( انفاط ) در نبرد با مسلمانان سخت اهتمام مىورزيد . و در همين روايات آمده است كه آنها را در شهر وشقه مىساخته‌اند و مقادير بسيارى از گلوله‌هاى مخصوص به آن در جبال قسطنطينه « 43 » ساخته مىشده . در روايات اسلامى آن عهد هم از باروت سخن رفته است . آنجا كه صاحب اخبار العصر در وصف شورش ربض البيازين گويد كه فريقى از شورشيان را به « مردان جنگى و انفاط و باروت » يارى دادند تا آتش فتنه را در ميان مسلمانان روشن سازند . بدين‌گونه آشكار مىشود كه انفاط كه در روايات اسلامى در جنگ غرناطه از آن ياد شده همان توپ بوده است و تفوق قشتاليان در به كار بردن اين سلاح تاثير عظيمى در پيروزى آنان و شكست و انقراض مملكت غرناطه داشته است . * * *

--> ( 43 ) . . anitnatsnoC arreiS : 322 . P , dibI , ttocserP